Powstanie i rozwój ICM

ICM jest ogólnouczelnianą podstawową jednostką organizacyjną Uniwersytetu Warszawskiego, powołaną uchwałą Senatu UW z dnia 29 czerwca 1993 roku.

Dyrektorem został prof. Marek Niezgódka, jego zastępcą prof. Bogdan Lesyng, Przewodniczącym Rady Naukowej prof. Lucjan Piela. W kwietniu 1994 roku uruchomiony został w ICM pierwszy w Polsce superkomputer CRAY EL98. Zapewniono jednocześnie środki statutowe (w ramach SPUB) na funkcjonowanie jako jednostki realizującej zadania centrum komputerów dużej mocy.

ICM był wówczas pierwszym w Polsce ośrodkiem naukowym, który udostępniał naukowcom z całego kraju moc obliczeniową do prowadzenia badań, zapewniając wsparcie programistyczne i naukowe. Dalszy, bardzo szybki rozwój ICM utwierdził decydentów o trafności decyzji o jego powołaniu. W zaskakująco krótkim czasie wykształciła się grupa użytkowników bardzo efektywnie korzystających z zasobów obliczeniowych, o czym świadczy poziom wykorzystania komputerów i prace publikowane w renomowanych czasopismach naukowych. Wielu z ówczesnych użytkowników jest obecnie pracownikami ICM, liderami wyspecjalizowanych zespołów realizujacych własne programy badawcze i dających wsparcie obecnym użytkownikom.

W wyniku niekonwencjonalnych decyzji dyrekcji powstały w ramach ICM trzy laboratoria eksperymentalne, więcej. Jeden z ich liderów trafnie nazwał swoje laboratorium przyczółkiem współpracy między eksperymentem i modelowaniem teoretycznym. Niezwykle dynamiczny, wszechstronny, interdyscyplinarny rozwój ICM nie byłby możliwy bez otwartej na potrzeby informatyzacji dla nauki polityki Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz zrozumieniu naszych potrzeb i życzliwemu wsparciu ze strony kolejnych ekip rektorskich Uniwersytetu Warszawskiego.

Zadania, wewnętrzną strukturę i zasady funkcjonowania ICM określa Regulamin, nieznacznie modyfikowany w trakcie kilkunastu lat naszego istnienia. Na potrzeby prowadzenia badań, wymagających obliczeń na dużą skalę, tworzą się zespoły badawcze, których kierownik występuje z wnioskiem o czasowy grant obliczeniowy. Tryb udostępniania zasobów obliczeniowych ICM jest szczegółowo ujęty w Zasadach przyznawania grantów.

Powstanie i rozwój ICM pokrywały się czasowo z powstaniem i rozwojem Internetu. Tak jak misją NASK-u (Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa) było zorganizowanie łączności sieciowej dla polskiego środowiska naukowego i akademickiego, tak misją ICM było zapewnienie mu możliwości realizacji wielkoskalowych obliczeń. Okazało się jednak, że w dobie Internetu mamy znacznie więcej do zaoferowania, nie tylko społeczności naukowej, ale też całemu społeczeństwu. Tworzeniu się szerokiej gamy serwisów udostępnianych przez ICM w latach dziewięćdziesiątych przyświecała zasada, obecnie coraz bardziej idealistyczna, że Internet powinien być w Polsce dobrem praktycznie ogólnodostępnym.

Wybrane, ogólnodostępne serwisy, które powstały w pierwszych latach istnienia ICM, to:

  • Numeryczna Prognoza Pogoda, produkt projektu badawczego od 1994 roku realizowanego w ICM. Prognoza cieszy się ogromnym powodzeniem w Polsce i jest bardzo wysoko oceniana przez użytkowników z krajów europejskich, w szczególności z krajów nadbałtyckich;
  • Infoseek (1997), dla polskich serwerów www;
  • Sunsite, (2001), archiwum FTP i serwer publicznych usług sieciowych;
  • art.pl, (1996/1997) domena internetowa dla projektów artystycznych;
  • Wirtualna Biblioteka Nauki, (1996), krajowe centrum udostępniania światowych zasobów publikacyjnych i naukowych baz danych.

Usytuowanie ICM w strukturze placówek naukowych kraju od samego początku dawało nam znaczną swobodę w budowaniu własnego potencjału badawczego. W dynamicznie rozwijających się zespołach prowadzone są prace badawcze i badawczo-rozwojowe, których wyniki publikowane są w czasopismach o zasięgu światowym a naukowcy wyróżniani w wielu konkursach i rankingach. W kolejnych ocenach parametrycznych jednostek naukowych w Polsce utrzymujemy w swojej grupie najwyższą kategorię. Według najnowszego, ogłaszanego co pół roku światowego rankingu Web of World Research Centers Webomatrics, ICM utrzymuje wysoką pozycję zajmując 10 miejsce w Europie i 27 miejsce na świecie. Działalność bieżącą i rozwój ICM wspiera i nadzoruje Rada Naukowa ICM, której przewodniczącym jest prof. Grzegorz Chałasiński. W pracach Rady kolejnych kadencji uczestniczyły czołowe postaci polskiej nauki. Z inicjatywy Dyrekcji Rada podejmowała działania, które miały wpływ na tworzenie przestrzeni informatycznej dla nauki w Polsce.

Obszary działalności ICM

ICM realizuje i stale wzbogaca działalność statutową w zakresie obejmującym:

  • Prowadzenie własnych badań naukowych w obszarze nauk obliczeniowych i modelowania złożonych układów i procesów;
  • Umożliwianie i wspomaganie badań naukowych wymagających wielkoskalowych obliczeń komputerowych i przetwarzania danych;
  • Tworzenia i rozwoju infrastruktury informatycznej rozległych systemów zasobów wiedzy, obejmujących:
    • Wirtualną Bibliotekę Nauki
    • repozytoria zasobów publikacyjnych i bibliograficznych, polskich i zagranicznych
    • archiwa danych naukowych
  • Zaawansowaną, otwartą działalność edukacyjno-szkoleniową obejmującą:
    • rozbudowany program szkoleniowy na potrzeby użytkowników centrum KDM;
    • program edukacyjny w zakresie nauk obliczeniowych i modelowania;
    • seminaria specjalistyczne i kolokwia naukowe;
    • praktyki i szkoły letnie;
    • zajęcia w ramach Festiwalu Nauki;
    • prowadzenie warsztatów Krajowego Funduszu na Rzecz Uzdolnionych Dzieci;
    • zajęcia dla licealistów w ramach projektu "Matematyka dla Ciekawych Świata".

Interdyscyplinarny charakter funkcjonowania ICM doprowadził do połączenia podejść właściwych dla modelowania komputerowego z eksperymentami badawczymi. Zakres prowadzonych w ICM badań obejmuje badania podstawowe w naukach matematyczno-przyrodniczych, badania w zakresie nauk inżynierskich, medycyny, nauk ekonomicznych i socjologicznych. Znaczącą rolę informacyjną i szkoleniową dla użytkowników KDM pełni, wychodzący od 2005 roku, Biuletyn HPC, redagowany przez zespół KDM.

Zakres działalności ICM znacznie wykracza poza zadania statutowe, główne kierunki obecnie intensywnie rozwijane to:

  • działania na rzecz otwartego dostępu do wiedzy poprzez zaangażowanie w projekty ukierunkowane na tworzenie i udostępnianie sieciowych zasobów dla nauki, edukacji i otwartego społeczeństwa wiedzy (projekty Synat, Polon, OpenAire, OpenAirePlus, EuDML, Otwórz Książkę, Platon i inne)
  • działania w kierunku stworzenia, z innymi ośrodkami prowadzącymi obliczenia wielkoskalowe, możliwości do prowadzenia badań wymagających zasobów obliczeniowych dotychczas w Polsce niedostępnych, do realizacji projektów będących wyzwaniami na skalę światową (POWIEW, PL-Grid, PL-Grid PLUS)
  • intensyfikacja prac nad otrzymywaniem nowoczesnych materiałów półprzewodnikowych, rozwój i komercjalizacja nowej generacji urządzeń diagnostyki molekularnej opartej o polskie przyrządy półprzewodnikowe (projekty SiCMAT, NanoBiom);

Wielokierunkowemu rozwojowi ICM towarzyszy, szczególnie od czasu wejścia Polski do UE, wzrost zaangażowania w badania stosowane, dążenie, w powiązaniu z podmiotami gospodarczymi, do wdrażania tworzonych rozwiązań. Przy efektywnym udziale ICM powstało w 2003 roku Centrum Zaawansowanych Technologii BIM (Bio-Info-Med), pierwsza struktura konsorcyjna skupiająca większość instytucji naukowych i akademickich na terenie kampusu Ochota w Warszawie. ICM zapoczątkowł i aktywnie zaangażował się w prace na rzecz konstrukcji i rozwoju środowiskowych inicjatyw, które doprowadziły do pozyskania ogromnych środków z funduszy strukturalnych na wyposażenie aparaturowe jednostek kampusu Ochota (CePT) i na inwestycję budowlaną UW (CeNT).

Struktura i finansowanie

ICM funkcjonuje w ramach ogólnej, stałej struktury podstawowej, zapewniającej realizację zadań statutowych w zakresie nauk obliczeniowych i informacyjnych oraz płynnej struktury projektowej, w ramach której, na potrzeby realizacji nowych projektów, serwisów czy budowę nowych strategii tworzone są odrębne zespoły i laboratoria. Od roku 2000 ICM realizuje projekty finansowane z pozastatutowych środków zewnętrznych, obecnie jest ich ponad 50. Po zakończeniu projektów zespoły, wytworzona infrastruktura badawcza i know-how wbudowują się w strukturę podstawowego ICM, zapewniając z jednej strony wymaganą trwałość projektów a z drugiej tworząc bazę do podejmowania nowych wyzwań i inicjatyw. Struktura taka sprawdziła się po 2004 roku, ICM był dobrze przygotowany do absorpcji europejskich funduszy strukturalnych i bardzo dobrze to wykorzystuje w obecnym okresie finansowania (2007-2013).

Źródła finansowania ICM:

  • środki SPUB na realizację zobowiązań i zadań centrum Komputerów Dużej Mocy - Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
  • środki SPUB na utrzymanie i rozwój zasobów Biblioteki Wirtualnej Nauki - Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
  • środki na BST (badania statutowe) i BW (badania własne) - Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
  • środki na projekty badawcze własne (granty badawcze) - Ministerstwo Nauki, obecnie z NCN.
  • środki na realizację celowych projektów badawczo-rozwojowych - NCBiR.
  • środki na realizację projektów europejskich i dotacje towarzyszące
  • środki na finansowanie międzynarodowych programów doktoranckich
  • przychody z komercjalizacji projektów badawczo-rozwojowych.

ICM nie korzysta z dotacji MEN na działalność dydaktyczną.

    Anna Psoda, listopad 2012